در دنیای امروز، خرید و فروش ها و معاملاتی که در بستر اینترنتی صورت میپذیرد بخش بزرگی از اقتصاد را تشکیل میدهد. این معاملات طیف وسیعی از خرید و فروش ها را شامل میشوند: خرید و فروش انواع کالا و خدمات.
از خرید یک موبایل تا سفارش خدمات آموزشی، همه و همه میتوانند بهصورت آنلاین انجام شوند. اما نباید از نظر دور داشت که در کنار سرعت و راحتی خرید و فروش اینترنتی، بدون وجود چارچوب حقوقی منسجم، امکان بروز اختلافات، سوءتفاهم و ضرر مالی بسیار بالاست. یکی از بهترین و منسجم ترین ابزارها برای جلوگیری از ایجاد چنین چالش هایی قراردادهای خرید و فروش اینترنتی می باشند. ابزاری که بهعنوان پایه حقوقی این تعاملات، نقش مهمی در تضمین منافع خریدار و فروشنده دارند.
اگر در زمینه خرید و فروش اینترنتی فعالیت میکنید یا قصد راهاندازی کسبوکار آنلاین دارید، آشنایی با چارچوبهای حقوقی و قراردادهای استاندارد، اولین گام برای پیشگیری از ریسکهای قانونی است. مؤسسه حقوقی کریمی و همکاران با ارائه خدمات تخصصی در حوزه قراردادهای آنلاین، همراه مطمئن شما در این مسیر خواهد بود.
قرارداد خرید و فروش اینترنتی، توافقی است که بهصورت الکترونیکی بین فروشنده و خریدار برای خرید و فروش کالا یا ارائه خدمات، در بستر اینترنتی منعقد میشود. این قرارداد میتواند بهصورت صریح و از طریق سندی جداگانه یا ضمنی از طریق شرایط و ضوابط سایت منعقد گردد.
انواع قراردادهای خرید و فروش اینترنتی
با توجه به گسترش روزافزون کاربرد این قراردادها در فضای کسبوکارهای امروزی، اشکال و انواع متعددی از قراردادهای ارائه خدمات نرمافزاری ابری در حوزههای مختلف شکل گرفته است که استفاده از آنها بهطور گسترده رواج دارد. در ادامه، به بررسی مهمترین انواع این قراردادها و ویژگیهای هر یک خواهیم پرداخت.
قرارداد خرید و فروش مستقیم (B2C)
یکی از رایجترین انواع این قرارداد های قراردادهای خرید و فروش مستقیم بین فروشنده و مشتری یا قراردادهای B 2 C می باشد. این قراردادها معمولا بین فروشنده و مصرف کننده یا مشتری نهایی منعقد شده و در قالب «شرایط و ضوابط فروش» وبسایت منعقد میگردد. مهمترین ویژگی های این قراردادها حمایت قانونی از حقوق مصرف کننده، حق انصراف و الزام به شفافیت اطلاعات کالا یا خدمات می باشد.
قرارداد خرید و فروش در پلتفرم های واسط معاملات (Marketplace)
از دیگر قراردادهای پرکاربرد در این حوزه، قراردادهای خرید و فروش میان خریدار و فروشنده ثالث میباشد. در این نوع قراردادها، پلتفرم نقش واسطه را ایفا کرده و قرارداد اصلی مستقیماً بین فروشنده و خریدار منعقد میگردد. با این حال، پلتفرم نیز حسب مورد دارای تعهدات مشخصی در فرآیند معامله از جمله فراهمسازی بستر فنی، مدیریت پرداخت، پشتیبانی یا سازوکار حل اختلاف است؛ از اینرو، تفکیک شفاف مسئولیتها و تعهدات هر یک از طرفین در شرایط و ضوابط پلتفرم، نقش اساسی در جلوگیری از ابهام و اختلافات حقوقی خواهد داشت.
قرارداد فروش کالا یا خدمات دیجیتال
این نوع قراردادها ناظر بر ارائه و عرضه محتوا یا خدماتی نظیر فایلهای دیجیتال، اشتراکها و نرمافزارها است که بهصورت غیرمادی در اختیار کاربر قرار میگیرند. از ویژگیهای مهم این قراردادها میتوان به محدودیت یا عدم امکان مرجوعی به دلیل ماهیت دیجیتال موضوع قرارداد اشاره کرد. همچنین در این قراردادها، معمولاً بهجای انتقال مالکیت، مجوز استفاده (License) از کالا یا خدمت دیجیتال به کاربر اعطا میشود که حدود، مدت و شرایط آن باید بهطور شفاف در شرایط و ضوابط فروش مشخص گردد.
قرارداد خرید و فروش خدمات آنلاین
یکی دیگر از انواع قراردادهای متداول در فضای دیجیتال، قرارداد ارائه خدمات آنلاین میباشد؛ از جمله آموزشهای آنلاین، خدمات مشاوره و خدمات فریلنسری. در این نوع قراردادها، تعهد ارائهدهنده خدمت لزوماً تحقق نتیجه مشخص نیست، بلکه انجام خدمات با تلاش متعارف، تخصص حرفهای و رعایت استانداردهای متعارف ملاک ارزیابی قرار میگیرد. به همین دلیل، عدم دستیابی به نتیجه مورد انتظار کاربر، در صورتی که ارائهدهنده تعهدات خود را در چارچوب تلاش متعارف انجام داده باشد، بهخودیخود بهمنزله نقض قرارداد تلقی نمیشود. به زبان ساده تر این قراردادها معمولاً تعهد به وسیله هستند، نه تعهد به نتیجه و مهم این است که خدمتدهنده «درست و حرفهای تلاش کند»، نه اینکه حتماً نتیجه مورد نظر خریدار خدمت تضمین شود.
ارکان اصلی قرارداد خرید و فروش اینترنتی
مشخصات طرفین، موضوع قرارداد، قیمت و نحوه پرداخت، تحویل کالا یا خدت (شامل زمان حدودی تحویل، شیوه ارسال، مسئولیت در صورت تأخیر یا خسارت در ارسال)، شرط ضمانت و خدمات پس از فروش، حق انصراف و مرجوعی (در مدت مشخص) و حل و فصل اختلافات از جمله ارکان اصلی این نوع قراردادها می باشند.
دلایل اهمیت قراردادهای خرید و فروش اینترنتی
حفظ حقوق خریدار و فروشنده، شفافیت در معامله و کاهش اختلافات از جمله مهمترین دغدغه های افرادیست که خرید و فروش اینترنتی انجام می دهند و وجود این قراردادها تا حد زیادی تضمین کننده حقوق افراد می باشد. تنظیم این نوع قرارداد باعث میشود هرگونه تعهد و مسئولیت از پیش تعیین شده و در آینده، امکان استناد به آن وجود داشته باشد.
هرچند قراردادهای مصرفکننده در بسیاری از موارد بهدلیل ماهیت استاندارد و غیرقابل مذاکره خود، توازن کامل منافع میان طرفین را تأمین نمیکنند و غالباً به نفع فروشنده یا ارائهدهنده خدمات تنظیم میشوند، اما وجود این قراردادها همچنان نسبت به فقدان هرگونه چارچوب قراردادی، گزینهای مطلوبتر محسوب میشود. این قراردادها حداقل موجب شفافسازی حقوق و تعهدات طرفین، تعیین حدود مسئولیتها و کاهش ابهام و اختلافات احتمالی میگردند و مبنایی مشخص برای ارزیابی رفتار طرفین در مراجع قانونی و نظارتی فراهم میآورند.
قراردادهای خرید و فروش اینترنتی، هسته اصلی معاملات آنلاین هستند. تنظیم صحیح این قراردادها، چه در قالب سند مستقل و چه در قالب شرایط و ضوابط سایت، نقش اساسی در امنیت حقوقی فروشنده و خریدار دارد. شفافیت، رعایت حقوق مصرفکننده و پیشبینی اختلافات، سه اصل کلیدی در این قراردادها محسوب میشوند.
برای اطمینان از تنظیم اصولی و منطبق با الزامات قانونی قراردادهای خرید و فروش اینترنتی، بهرهگیری از مشاوره و خدمات تخصصی حقوقی امری ضروری است. مؤسسه حقوقی کریمی و همکاران با تجربه در تدوین و بررسی قراردادهای آنلاین، آماده همراهی شما در ایجاد چارچوبی امن و شفاف برای کسبوکار دیجیتال شما میباشد.