در دنیای امروز کسبوکار، حفاظت از اطلاعات محرمانه، اسرار تجاری و مزیت رقابتی از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ از همین روی کارفرمایان و صاحبان کسب و کار از ابزارهای حقوقی مختلفی جهت نیل به این مقصود استفاده می کنند. یکی از مهمترین ابزارها، قرارداد های عدم رقابت یا Non-Compete Agreement می باشد.
این قراردادها میان کارفرما و کارکنان و یا شرکا و تامین کنندگان منعقد میشود و هدف آن جلوگیری از ورود طرف مقابل به فعالیت های رقابتی و یا همکاری با کسب و کارهای رقیب در یکی بازه زمانی خاص، محدوده جغرافیایی مشخص و یا هردو می باشد.
موضوع حائز اهمیت در تنظیم این قراردادها رعایت حقوق طرفین امضا کننده می باشد. مفاد این قراردادها در عین اینکه تضمین کننده حقوق صاحبان کسب و کار هاست، نباید حق آزادی افراد در انتخاب شغل و پیشه را نقض نماید. این موضوع به خصوص در روابط میان کارفرمایان و کارکنان از اهمیت بالایی برخوردار است. چرا که هرگونه ابهام یا نقص در متن قراردادها میتواند زمینه ساز اختلافات و خسارات جدی در اینده باشد. در همین راستا موسسه حقوقی کریمی و همکاران با بهره گیری از دانش و تجربه تیم وکلای متخصص و مجرب در حوزه های قراردادنویسی و حقوق کسب و کار و با ارائه مشاوره های حقوقی تخصصی حامی منافع موکلان در مسیر پیشگیری از مشکلات حقوقی احتمالی است.
تعریف
قرارداد عدم رقابت توافقی است که به موجب آن، یکی از طرفین ( معمولاً کارمند، مدیر، مشاور یا همکار قراردادی) تعهد میکند در مدت معین و در محدودهای مشخص، به فعالیتی که رقیب مستقیم یا غیرمستقیم طرف دیگر محسوب میشود نپردازد.
این تعهد ممکن است
در قالب قرارداد مستقل منعقد شود؛
یا بهعنوان شرط ضمن عقد در قرارداد کار، مشارکت، یا پیمانکاری درج گردد.
اهمیت قرارداد عدم رقابت
در فضای رقابتی حاکم بر کسب و کارهای امروزی، وجود اطلاعات جامع در مورد فرایندهای مربوط به بازاریابی، جمع آوری داده های مربوط به فرایندهای کاری، مشتریان، فناوری ها و اموری از این دست، الفبای ورود به بازار کار و شروع فعالیت تجاری به حساب می آید. با توجه به اهمیت بالای این موضوع، ورود بدون محدودیت کارکنان یا شرکای تجاری یک شرکت به فعالیت های مشابه یا هرگونه همکاری با آنها میتواند صدماتی را برای کسب و کار مورد نظر به همراه داشته باشد و در همین مرحله است که انعقاد قرارداد عدم رقابت بعنوان یکی از ابزارها و راه حل های قانونی برای جلوگیری از بروز چالش های احتمالی مطرح میشود.
اهداف قرارداد عدم رقابت
مهمترین اهداف انعقاد این قراردادکه در واقع تا حدودی با محتوای بند پیشین تطابق و همپوشانی دارند عبارتند از:
- حفاظت از اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه
- جلوگیری از سوءاستفاده از دانش و ارتباطات کسب شده در دوره همکاری
- حفظ سرمایهگذاری کارفرما در آموزش نیروی انسانی
- پیشگیری از رقابت ناسالم پس از پایان همکاری
- کاهش احتمال راهاندازی کسبوکارهای رقیب توسط کارمندان سابق
- جلوگیری از انتقال دانش و تجربیات کلیدی به رقبا
ارکان و شرایط اساسی صحت قرارداد عدم رقابت
یک قرارداد عدم رقابت معتبر و قابل اجرا از منظر حقوقی، معمولاً باید شرایط زیر را دارا باشد:
محدودیت زمانی معقول
تعهد عدم رقابت نباید نامحدود باشد. در بسیاری از نظامهای حقوقی، مدتهایی مانند ۶ ماه، ۱ سال یا نهایتاً ۲ سال پس از پایان همکاری قابل قبول تلقی میشوند.
محدوده جغرافیایی مشخص
محدودیت باید به منطقهای محدود شود که فعالیت واقعی کارفرما در آن جریان دارد. ممنوعیت رقابت در کل کشور یا در سطح جهانی بدون توجیه منطقی، معمولاً نامعتبر است.
تناسب با نوع فعالیت
دامنه فعالیت ممنوع باید دقیق و مشخص باشد. ممنوعیت کلی هر نوع فعالیت مشابه بدون تعریف روشن، میتواند موجب بطلان یا عدم قابلیت اجرا شود.
وجود نفع مشروع برای ذینفع
کارفرما یا طرف منتفع باید نفع مشروع و قابل حمایت مانند دسترسی طرف مقابل به اطلاعات حساس را داشته باشد.
قرارداد عدم رقابت در انواع کسبوکارها
از مهمترین حوزه های کسب و کار که انعقاد قرارداد عدم رقابت نقش حیاتی برایشان دارد عبارتند از: شرکتهای فناوری و استارتاپها، شرکتهای بازاریابی و تبلیغات، خدمات مالی و بانکداری، صنایع تولیدی و کارخانهها.
قرارداد عدم رقابت در حقوق ایران
در حقوق ایران، قرارداد عدم رقابت بهصورت صریح در قانون تعریف نشده، اما بر اساس:
- اصل آزادی قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی)
و
- اصل حاکمیت اراده
میتوان آن را معتبر دانست، مشروط بر آنکه مخالف نظم عمومی و اخلاق حسنه نباشد، موجب سلب کلی حق اشتغال فرد نشود و مدت و محدوده آن معقول باشد.
برخی محاکم، تعهدات عدم رقابت شدید و طولانیمدت را به استناد اصل منع سلب آزادی شغلی غیرقابل اجرا دانستهاند.
معایب قراردادهای عدم رقابت
اگرچه قراردادهای عدم رقابت مزایای زیادی به ویژه برای صاحبان کسب و کار به همراه دارد، اما نمیتوان آن را خالی از ایراد دانست. از جمله معایب این قراردادها به شرح ذیل می باشد:
- تعارض با آزادی اشتغال
- امکان سوءاستفاده کارفرما
- تضعیف رقابت سالم در بازار
- دشواری اثبات تخلف و خسارت
- کاهش انگیزه کارکنان
قرارداد عدم رقابت ابزاری دو لبه است؛ از یک سو حافظ منافع مشروع کارفرما بوده و از سوی دیگر تهدیدکننده آزادی شغلی اشخاص می باشد. تنظیم دقیق، متناسب و منصفانه این قرارداد، شرط اصلی اعتبار و کارآمدی آن است. در غیر این صورت، چنین تعهدی نهتنها قابل اجرا نخواهد بود، بلکه میتواند ناقض آزادی عمل کارکنان و شرکا و همچنین موجب مسئولیت حقوقی طرف منتفع شود.
بنابراین تنظیم اکاهانه و تخصصی این قراردادها نقشی تعیین کننده در حفظ منافع طرفین و کاهش ریسکهای حقوقی دارد؛ چرا که بسیاری از اختلافات حقوقی، ریشه در قراردادهای غیر اصولی و فاقد پیش بینی های لازم دارند. بر همین اساس موسسه حقوقی کریمی و همکاران با اتکا به تخصص و تجربه عملی وکلای خود در حوزه قراردادنویسی و حقوق کسب و کار، اماده خدمت رسانی به موکلان جهت جلوگیری از چالش ها و اختلافات حقوقی در اینده می باشد.