کلاهبرداری اینترنتی اصطلاحی است که به هر نوع فریب و سوءاستفاده مالی از طریق اینترنت تلقی میشود. کلاهبردار در این روش، با سوءاستفاده از اعتماد کاربران اقدام به سرقت مال یا اطلاعات آنها میکند. کلاهبرداری اینترنتی در اشکال مختلفی قابل ارتکاب است که شامل پیامکهای تبلیغاتی جعلی، فروش کالا یا خدمات و عدم تحویل آنها و سرمایهگذاریهای صوری میشود.
فارغ از انواع و شیوههای ارتکاب این جرم، امکان تعقیب قانونی آن و شکایت از کلاهبردار دغدغهای است که در این مقاله به آن پرداخته میشود. در صورتی که قربانی جرایم سایبری و کلاهبرداری اینترنتی بودهاید، با وکلای ما در موسسه حقوقی کریمی و همکاران در ارتباط باشید.
جرمانگاری کلاهبرداری اینترنتی
کلاهبرداری اینترنتی که شکل و شمایل تازهای از کلاهبرداری سنتی است، با هدف مرسوم تحصیل مال و یا منافع دیگران با بهکارگیری اعمال و وسایل متقلبانه انجام میشود. تنها تفاوت نوع سنتی با شیوه اینترنتی کلاهبرداری، در نحوه ارتکاب جرم است که در آن مرتکب با استفاده از سامانهّای کامپیوتری و اینترنتی و البته دیگر فناوریهای نوین و سامانههای دیجیتالی، اقدام به ارتکاب جرم میکند.
فارغ از انواع مختلف کلاهبرداری اینترنتی که شامل فیشینگ، کلاهبرداری مثلثی و غیره میشود، این اعمال در قوانین متعد جرمانگاری شده است. به طور خاص، ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای مصوب ۱۳۸۸ مجازاتهای ویژهای پیشبینی کردهاند که شامل بازگرداندن مال به صاحب اصلی، تحمل حبس تعزیری و پرداخت جزای نقدی میشود. همچنین ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی نیز هرگونه اعمال متقلبانه یا مداخله در عملکرد برنامههای رایانهای از طریق دیگران با سوءاستفاده از دادهها و با وسایل ارتباط از راه دور، جرمانگاری کرده است.
تمامی تلاشهای قانونگذار برای جلوگیری از ارتکاب جرایم اینچنینی در راستای تاکید بر اهمیت حفاظت از حقوق مالی افراد در بستر دیجیتال و ایجاد بازدارندگی در وقوع جرایم مبتنی بر سوءاستفادهی رایانهای بوده است. با این حال، مسئلهی مهم دیگر در این مسیر، آشنایی با نحوهی طرح شکایت از این جرایم در زمان وقوع آنهاست.
پیگیری و شکایت از جرایم کلاهبرداری اینترنتی
با توسعه خدمات الکترونیک در سطح کشور، ثبت شکایات و پیگیری دعاوی در مراجع مختلف دادگستری نیز نیازمند نامنویسی در بسترها و سامانههای قضایی است. سامانه ثنا که سامانه نوبتدهی الکترونیک قضایی نام دارد، بستر دسترسی به محاکم دادگستری و شوراهای حل اختلاف است. لذا ثبت نام و اطلاعات هویتی اشخاص در این سامانه، پیششرط امکان شکایت از تمامی جرایم، از جمله کلاهبرداری اینترنتی، است.
اولین مرحله برای شکایت از کلاهبرداری اینترنتی، پس از ثبتنام در سامانه ثنا، ثبت شکایت کلاهبرداری رایانهای در دفاتر خدمات قضایی الکترونیک و یا به صورت شخصی در سامانه است. در این مرحله لازم است تمامی جزئیات ارتکاب جرم به تفصیل شرح داده شود. این اطلاعات شامل نحوه وقوع جرم و اقدامات کلاهبردار به ترتیب وقوع میشود. همچنین، تمامی مدارک اثباتکننده جرم از جمله پرینت صفحات وبسایتهای جعلی، اطلاعات مربوط به درگاههای پرداخت غیررسمی، نشانی دقیق وبسایت کلاهبردار و دیگر مدارک ممکن در این مرحله ارائه میشود. پس از تکمیل و ارائه تمامی مستندات و توصیفات کامل در خصوص جرم مورد شکایت، دادخواست شاکی تنظیم و تکمیل و نهایتا ثبت میشود. شکایت ثبتشده در ادامه روند قانونی خود را از طریق ارجاع به دادسرای جرایم رایانهای طی خواهد کرد.
شاکی همچنین میتواند در کنار ثبت شکایت قضایی، کلاهبرداری اینترنتی را به پلیس فتا گزارش دهد. این گزارشدهی هم از طریق وبسایت رسمی cyberpolice.ir و با مراجعه حضوری به واحدهای پلیس فتا امکانپذیر است.
مدارک مورد نیاز جهت طرح شکایت
همچون دیگر جرایم، تهیه و ارائه مدارک و شواهد مناسب و مرتبط بسیار بااهمیت است. این مدارک اثبات وقوع جرم و تصمیمگیری نهایی در خصوص پرونده را تسهیل میکند. علاوهبر شکوائیه که میبایست شرح کاملی از جرم و ارتکاب آن را در بر داشته باشد، تصاویر و اسکرینشاتهای ارتباط با شخص کلاهبردار، مدارک شناسایی در صورت وجود، و سندهای مالی شامل رسیدهای پرداخت، تراکنشهای بانکی، فاکتورها و هر نقل و انتقال مالی مربوطه نیز لازم به ارائه است. هم چنین در مواردی ارائه آدرس وبسایت و URL جعلی و اصلی به همراه گزارشهای مربوط به خدمات ارائهشده به صورت آنلاین، در کنار پیشنویسی از قراردادها و توافقات مورد نیاز است. در نهایت، ارائه مستندات مربوط به شکایات قبلی از کلاهبردار نیز میتواند به روند پرونده کمک کند.
کلاهبرداری اینترنتی یکی از جرایم رایج در عصر دیجیتال و پیشرفتهای تکنولوژی است که میتواند ضرر و زیانهای مالی و معنوی قابل توجهی به همراه داشته باشد. مقابله با این جریان و چالشهای آنها نیازمند دقت در طرح شکایت، بررسی جوانب، ارائه کامل مستندات و شرح تفصیلی ماوقع است. دانش تخصصی حقوقی و داشتن تجربه در این زمینه قطعا به پیشبرد روند پرونده و به سرانجامرسیدن آن کمک خواهد کرد. وکلا و مشاوران مجرب موسسه حقوقی کریمی و همکاران آماده خدمترسانی به شما در طرح و پیگیری شکایات است.